Uzročnik

Uvod

Gripa je zarazna bolest uzrokovana virusom gripe. Teško se prisjetiti i jednog drugog uzročnika zaraznih bolesti koji tako dugo i kontinuirano izaziva veliki interes opće i stručne javnosti.

Virus gripe se kontinuirano genetski mijenja i na taj način predstavlja uvijek s ˝novim licem˝. Genetske izmjene omogućuju mu da opetovano uzrokuje bolest jer zaštitni proteini (protutijela) stvoreni pri prethodnom kontaktu imaju malu ili nikakvu djelotvornost prema izmijenjenih virusima.

Osim toga, virusi gripe koji masovno cirkuliraju među ljudima odlično su se prilagodili prijenosu uobičajenim socijalnim kontaktom što rezultira velikim brojem oboljelih svake sezone tj. pojavom sezonskih epidemija.

Razmnožavanje i širenje virusa gripe

Kao i drugi virusi i virus gripe za umnožavanje koristi infrastrukturu stanice domaćina kojeg napada. Ulazak i izlazak umnoženih virusa iz stanice omogućuju proteini na površini virusa koji čine čak 40% njegove ukupne mase.

Površinski proteini hemaglutinini (H) omogućuju ulazak virusa u stanicu i nastanak infekcije. Ulaskom u stanicu virus preuzima kontrolu nad njezinom normalnom funkcijom i započinje s vlastitim umnožavanjem.

Izlazak virusa iz stanice i razaranje sluzi koja štiti stanice na površini dišnog sustava omogućuju površinski proteini neuraminidaze (N). Naš organizam brani se stvaranjem zaštitnih proteina koji neutraliziraju djelovanje površinskih proteina. Upravo zbog toga i cjepivo protiv gripe mora obavezno sadržavati površinske proteine hemaglutinin i neuraminidazu koji potiču imunološki sustav na stvaranje obrambenih proteina (protutijela).

Tipovi i podtipovi virusa gripe

Postoje tri tipa virusa gripe: A, B i C. Od virusa tipa A mogu se razboljeti ljudi, ali i mnoge životinjske vrste (npr. ptice, svinje, konji, kitovi) dok je virus tipa B ˝rezerviran˝ je samo za ljude. Virus tipa C inficira i ljude i životinje, ali nema veliku važnost za čovjeka jer izaziva blage oblike bolesti.

Virus tipa A dijeli se na podtipove ovisno o vrsti hemaglutinina i neuraminidaze na svojoj površini. Postoji 16 vrsta hemaglutinina i 9 vrsta neuraminidaza što omogućuje 144 kombinacije.

Prirodni rezervoar svih tipova i podtipova virusa influence su divlje ptice pa ne čudi što se novi podtipovi virusa gripe među ljudima pojavljuju o okolini u kojoj postoji bliski kontakt čovjeka i ptica.

Od 1977. godine među ljudima masovno cirkuliraju virusi tipa A podtipovi H1N1 i H3N2 i virusi tipa B. Virus tipa A se češće mijenja, sklon je značajnim genetskim izmjenama i obično uzrokuje teže oblike bolesti.

Tipovi i podtipovi virusa gripe dijele se na sojeve u čijem se nazivlju nalazi oznaka tipa virusa, mjesto u kojem je izoliran, broj izolata, godina izolacije i informacija o podtipu ukoliko se radi o virusu tipa A (npr. A/Brisbane/59/2007 (H3N2).

Sojeve virusa koji se uključuju u sastav cjepiva određuje Svjetska zdravstvena organizacija na temelju praćenja promjena virusa, odnosno informacija koje zaprima od 115 nacionalnih centara za influencu uključujući i hrvatski Nacionalni centar za influencu.